Loading...
شما از نسخه قدیمی این مرورگر استفاده میکنید. این نسخه دارای مشکلات امنیتی بسیاری است و نمی تواند تمامی ویژگی های این وبسایت و دیگر وبسایت ها را به خوبی نمایش دهد.
جهت دریافت اطلاعات بیشتر در زمینه به روز رسانی مرورگر اینجا کلیک کنید.

اخلاق در ادیان و مکاتب(1)

اخلاق در ادیان و مکاتب(1)

در اخلاق بودایی هشت قاعده برای اخلاقی بودن وجود دارد که این قواعد جنبه عمومی نیز تا حدی دارد. نهی از دروغ و دعای ریاکارانه، نهی از آزار حیوانات، نهی از خرید فروش چیزی که آسیبی در پی دارد مثل اسلحه و.... از اصول اخلاقی بودایی می باشد.

این که اخلاق چیست، سوالی نیست که در حیطه اعمال و رفتار بتوان به آن پاسخ داد. اخلاق انسان توسط هر دانشمندی به اقتضاء علم او تحلیل و تبیین می شود. یک روانشناس و رفتارشناس متدولوژی متفاوت با یک فقیه دارد گرچه شاید نتایج گاهی یکسان به دست بیاید اما روش ها بنابر موضوع علوم متفاوت خواهد بود. روانشناس قصد درمان بیماران رفتاری را دارد پس پر واضح است در تشخیص خود چشم بر تابوها خواهد بست و مطلب را کاملا سکولار بررسی خواهد کرد.

یک فقیه عالم برای احقاق اخلاق دینی سعی و تلاش می ورزد و اصول اخلاقی او در حیطه اوامر و نواهی شکل می گیرد.

باید توجه داشت برای تعریف اخلاق باید به موضوعی بپردازیم که خود اخلاق محور ما باشد نه ابزاری برای تحقق امر دیگر که به این علم در اصطلاح فلسفه اخلاق گفته می شود.

در فلسفه اخلاق ما به دنبال تعریف اخلاق هستیم و در بدایت امر ارزشی بر روی اخلاق از جنبه خوب یا بد نمی گذاریم تا بدون هیچ ذهنیت بتوانیم تعریفی دقیق ارائه کنیم.

وقتی در عرف ما سخن از اخلاق گفته می شود عموما آن را به معنای نیکی و فضیلتی می پندارند اما واقعیت آن است که بدی و زشتی نیز نوعی اخلاق است که باید ریشه های هر دو بررسی شود و بعد از تعریف اخلاق بر روی مفاهیم آن ارزش گذاری شود.

پیش طرح چنین بحثی به نگاه اخلاقی رایج در ادیان و مکاتب می پردازیم:

محققین اخلاقی مانند سید عبدالله شبر که کتاب اخلاق او بسیار موجب ترقی رفتاری می تواند باشد در ابتدا اخلاق را از خلق به معنای سیمای درونی و جمال باطنی بیان می کند. اگر این تعریف را بپذیریم پس اخلاق ریشه درونی دارد اما این تعریف تا حدی برای اخلاق ناقص است زیرا اعمال ظاهری را در بر نمی گیرد گرچه اعمال ظاهر ریشه در باطن دارد اما در هر حال تعریف باید جامع و مانع باشد.

تعریف فوق تعریف بسیاری از عالمانی است که اخلاق را از جنبه نقلی بیان می کنند و مشی آن ها در اخلاق بیان آیات و روایات است.

یک آتئیست و بی خدا ،اخلاق را کاملا نسبی می داند و پایبندی به اخلاق عرفی را نیز می پذیرد اما شانی برای اخلاق فضیلت مدارانه به معنای آنچه که در ذات خود خوب است قائل نیست زیرا اگر در جامعه ای عرف آن اقتضا به اعمالی کند که وجدان آن را ضد اخلاق می داند، تابع خواهد بود و خویش را با اخلاق عرفی در نمی اندازد.

آتئیست در اخلاق بسیار بی مبنا و متضاد است و از این جهت یک آتئیست معمولا قابل پیش بینی اخلاقی نیست.

در مجوع برای یک تعریف جامع و مانع باید از فلسفه اخلاق یاری بجوییم و خود را در قید روش های علوم مختلف سرگردان نکنیم.

آن چه  در فلسفه اخلاق غرب که ارسطو بسیار در ترویج آن کوشید مطرح بود ایجاد عدالت بین قوای انسانی بود. بین خشم و شهوت باید حد وسط اتخاذ می شد و این حد فضیلت محسوب می شد.

بسیاری از علمای فلسفه اخلاق اسلامی از این اصل در مقدمه کتاب خویش بهره گرفته اند مانند کتاب معروف معراج السعاده که مقدمه نویسنده موافق با فلسفه اخلاق ارسطویی می باشد.

اما در زمان های بعد فلسفه اخلاقی کانت که وجدان محور بود بر جامعه غربی حاکم شد و جای اخلاق ارسطویی را تا حد زیادی گرفت. نوعی اخلاق سکولار برای انسان که او را از محدوده ضرر و تملک مالی که برای او نیست باز می داشت.

اخلاق کانتی در اشل دینی بسیار شبیه به آموزه های دینی زرتشت دارد و هر دو وجدان را محوری اساسی برای اخلاق می دانند.

اصول کانت پس از معرفی محور اخلاق، این سخن معروف بود که هرچه برای خویش نمی پسندی برای دیگران هم نپسند و این دید او انسان های متدین و بی دین را می توانست همراه کند و از این جهت در غرب انسان های بی اعتقادی یافت می شوند که از لحاظ رعایت برخی شئون اخلاقی بسیار در سطح خوبی قرار دارند که البته در سنت دینی ما این اخلاق باید وجوهی دیگر تکامل یابد تا برای انسان مفید واقع شود.

در مجموع با توجه به اندیشه اومانیستی غرب، اخلاق سیر تکامل یافته خود را در این تعریف تبیین کرد که اخلاق در عمل یعنی رفتارهایی که طی آن آزاری به کسی نرسد.

به قول خودمان:

میازار خلق و هرچه خواهی کن 

که در طریقت ما غیر از این گناهی نیست

البته باید توجه داشت که ضرر و زیان رساندن، در اندیشه اومانیستی با آنچه در شرق تعریف می شود بسیار متفاوت است.

در اخلاق بودایی هشت قاعده برای اخلاقی بودن وجود دارد که این قواعد جنبه عمومی نیز تا حدی دارد. نهی از دروغ و دعای ریاکارانه، نهی از آزار حیوانات، نهی از خرید فروش چیزی که آسیبی در پی دارد مثل اسلحه و.... از اصول اخلاقی بودایی می باشد.

در مسیحیت اخلاق در جنبه ای صرفا عرفانی و با تکیه بر محبت بیان می شود گرچه این تعریف با مفاهیم انجیل و عهد قدیم که مورد وثوق مسیحیان است در تضاد می باشد اما تعریفی که عموما از اخلاق ارائه می کنند پس از ایمان و شعائر رایج مسیحی، محبت به همسر و ... باید محور اخلاقی زیستن باشد.

در یهودیت اخلاق به شدت تحت تاثیر شریعت و فقه یهود است. در موتونی چون تلمود دستوراتی متضاد دیده می شود.و تورات هم چندان به اخلاقی که مد نظر ما می باشد نپرداخته است. در مجموع اخلاق یهود را باید در پرتو عقائد و شریعت این دین تحلیل کرد که خود بسیار طول و تفضیل می طلبد.

در اخلاق زرتشتی نیز چنانچه گفته شدوجدان و خرد محور اخلاقی زیستن می باشد. اینکه زرتشت تکیه بر راستی و گفتار نیک دارد شاید ریشه در این باشد که دروغ، زشتی و پلیدی واضحی دارد که وجدان براحتی زشتی آن را تشخیص می دهد و خرد تایید این تشخیص است. دروغ بر پایه فریب است و فریب موجب گم شدن حقیقت پس تشخیص زرتشت در بدی تخصیص به گفتار صرف ندارد و صداقت و راستی باید تمام شئون انسان را در رفتار و کردار در بر بگیرد.

انسان صادق و راستگو اول ظاهرش باید راست باشد یعنی باید ظاهر انسان معرف او باشد پس ریا و تزویر دروغ هایی بزرگ و فریب هایی زشت محسوب می گردد که باید از آن ها دوری جست چه در ظاهر و چه در باطن.

در دین اسلام، حضرت محمد صلی الله علیه و آله هدف از بعثت خویش را کامل کردن مکارم اخلاقی بیان می کند و این مبحث به طور مجزا و مبسوط در یادداشت های بعد بحث خواهد شد.

در مکاتب اخلاقی چینی مانند کنفوسیوس اخلاق بیشتر جنبه اجتماعی دارد و انسان کامل کنفوسیوس به دنبال خدمتی به بشر در تعالی است.

این سرفصل ها برای آشنایی بسیار اجمالی و اندک از برخی از مکاتب و ادیان اخلاقی بود که ان شاالله به تفضیل در باب هر کدام بحث خواهیم کرد و تعاریف فلسفی نیز ارائه خواهد شد.

 

ارسال نظر

خوش آمدید

سلام، من وحید زاهد هستم

توفیق تحصیل در رشته ادیان و عرفان در دوره کارشناسی ارشد را داشتم و در حال حاضر مشغول تبلیغ و ترویج مسائل بنیادی در حوزه  دین و فلسفه هستم

استفاده از مباحث مطرح در وبلاگ فقط با ذکر منبع بلا مانع است 

آمار

  • بازدید امروز: 46
  • بازدید دیروز: 22
  • بازدید کل: 33796